©Danique IJsselstein, Hersencentrum 2008

“Everyone knows what attention is. It is the taking possession by the mind in clear and vivid form, of one out of what seem several simultaneously possible objects or trains of thought… It implies withdrawal from some things in order to deal effectively with others.”
William James, Principles of Psychology, 1890

William James, één van de eerste grote psychologen, formuleerde de beroemde bovenstaande definitie van aandacht. Al jarenlang is aandacht één van de meest onderzochte onderwerpen van onderzoekers. Aandacht speelt een belangrijke rol bij het waarnemen, denken, handelen en (her)leren van vaardigheden. Bij aandacht kan onderscheid worden gemaakt in: activatie- of arousalniveau, gerichte aandacht, verdeelde aandacht en volgehouden aandacht.

Activatie- of arousalniveau:
Iemand presteert optimaal wanneer het activatie-, arousal-, of alertheidniveau gemiddeld is.
Bij onverwachte prikkels is men in staat het activiteitenniveau te verhogen of langere tijd op voldoende hoog niveau te houden.
Mensen met een verminderd activatieniveau vallen regelmatig in slaap wanneer zij niet geactiveerd worden, of de aandacht vermindert opvallend tijdens handelingen of een gesprek. Mensen met een verhoogd activatieniveau zijn onrustig, kunnen moeilijk stilzitten, zijn prikkelbaar en voortdurend op zoek naar nieuwe stimuli.

Gerichte (selectieve) aandacht:
Bij een goede gerichte aandacht richt men de aandacht op één taak en laat men zich niet afleiden door onbelangrijke prikkels.
Bij stoornissen in de gerichte aandacht is de persoon niet of onvoldoende in staat om irrelevante of minder relevante informatie te onderdrukken. Van een verhoogde afleidbaarheid is sprake wanneer de persoon zich tijdens een taak of het uitvoeren van handelingen regelmatig laat afleiden door onbelangrijke prikkels zoals geluiden op de gang of een voorbijrijdende auto. Een verminderde gerichte aandacht zal vooral naar voren komen in een drukke of meer complexe omgeving.

Verdeelde aandacht:
Verdeelde aandacht is de mogelijkheid om te reageren op meer dan één taak tegelijkertijd of op verschillende elementen tegelijkertijd binnen een complexe taak. Hierbij kan het gaan om zowel externe informatie (gebeurtenissen in de omgeving) of op informatie die intern is opgeslagen (denk- of geheugenprocessen). Verdeelde aandacht speelt ook een rol bij het uitvoeren van meerdere geautomatiseerde taken naast elkaar.
Personen met stoornissen in de verdeelde aandacht hebben moeite met het uitvoeren van meerdere taken tegelijkertijd. De persoon kan bijvoorbeeld niet meer een gesprek voeren tijdens het lopen of andere activiteiten van het dagelijks leven.

Volgehouden aandacht:
Bij een ongestoorde volgehouden aandacht kan men de aandacht voor de duur van een (deel)activiteit gericht vasthouden, bijvoorbeeld tijdens een gesprek.
Personen met stoornissen in de volgehouden aandacht hebben moeite met het gericht vasthouden van hun aandacht. Tijdens een relatief korte taak lukt het vaak nog wel. Tijdens het dagelijks leven heeft men echter vaak te maken met tijdsdruk en een veelheid aan informatie, waardoor het moeilijker wordt de aandacht gericht vast te houden. Stoornissen in volgehouden aandacht uiten zich vaak in een versnelde vermoeibaarheid en een verminderde energie.

Bronvermelding:
– Richtlijn Cognitieve Revalidatie Niet-aangeboren Hersenletsel. Een publicatie van Consortium Cognitieve Revalidatie, December 2007 ISBN: 978-90-8839-034-0
– van Zomeren AH, Brouwer WH. Clinical Neuropsychology of Attention. New York, Oxford: University Press; 1994.

Lees verder over adhd